Tarihsel Yolculuk

815 views
views

Tramvay bir tür yolcu taşıtıdır. Tam bir tanım yapmak gerekirse: özel rayların döşenmesi ile oluşturulan yollarda hareket edebilen taşıtlardır. Ancak bu tanımların çok ötesinde başka bir anlamı da vardır. Şehiriçi yolcu taşımacılığına hizmet etmenin yanında gündelik hayatın monotonluğunu bir nebze olsun kırarak tramvaya binen insanları sadece şehrin sokaklarında değil tarihinde de yolculuğa çıkarmaktadır.

Her zaman olmamakla birlikte genellikle kar amacı gütmeyen bu tramvaylar önceleri atla çekilirken otuz kadar yolcuyu saate 10 km hızla taşıyabilmekteydi. Ancak uygarlığın gelişimi canlı varlıklar ile endüstrisinin bir ürünü olan rayların aynı çizgideki ilerleyişini engelledi. Makine çağının hızlı gelişimine uygun olarak kablolu çekim, kömürsüz buharlı motor ilerleyen zamanlarda ise elektrikli tramvaylar yapılmıştır. Vagonları,tren vagonlarını andırır. Motorlu elektrik akımını ya raylardan alır yada havai hatlardan alır.

İlk tramvay hattı 1832 yılında New York’un Harlem Mahallesinde hizmete açıldı. Avrupa’da ise ilk kez 1853 Paris’te açıldı. Daha sonra ise diğer Avrupa ülkelerine yayıldı. Osmanlı Devletinde ise ilk tramvay inşaatı İstanbul’da Kostantin Karapano Efendi’ye verilen imtiyaz neticesinde gerçekleşti. Atlı tramvaylar daha sonra imparatorluğun büyük şehirlerinde de kurularak önce Selanik daha sonra Şam, Bağdat, İzmir ve Konya’da işletmeye açıldı.

Türkiye sınırları içerisinde tramvayların kullanıldığı ikinci şehir olan İzmir’de ise ilk tramvay hattı Konak ile Punta (Alsancak) arasında 1 Nisan 1880’de işletmeye açılmıştır. Cumhuriyet’in ilk yıllarında da atlı tramvaylar kent içi ulaşımın vazgeçilmez öğeleri olsalarda 18 Ekim 1928 tarihinden itibaren Güzelyalı-Konak arasında ilk elektrikli tramvaylar çalışmaya başlamıştı. Atlı tramvaylar İzmir caddelerindeki ömürlerini artık doldurmuşlardı. Nitekim, bu gelişmeler doğrultusunda 31 Ekim 1928 tarihinde, atlı tramvaylar kent içerisindeki son seferlerini yaparak kaldırılmıştır.

O günden bugüne yok denecek kadar azaldı tramvaylar. İki başkente ev sahipliği yapmış olan bir ülke de yaşıyoruz. Birinde yok diğerinde ise sadece dört tane. Tramvaylar içinde bulundukları şehre ayna tutar. Biz ise bu aynalardan mahrumuz. Çocukların tekerlemelerinde, şairlerin şiirlerinde can bulan tramvayları sayılı şehirlerimizde fotoğraflarımıza fon olarak kullanarak yaşatmaya çalışıyoruz. Laleli’den dünyaya giden bir tramvay bulamazsak da; şehrin sokaklarından geçmişe giden bir tramvay için geç değil…

1932 yılında kentsel gelişimin hızlanması ile birlikte İzmir’in sokaklarında ilk defa tramvaylarla birlikte otobüsler de görünür oldular. Halk tarafından tramvayların otobüslere oranla daha yavaş bir ulaşım aracı olduğu değerlendirmeleri yapılmaya başlanmıştı bile. 7 Haziran 1954 tarihinde kaldırıldı. O günlerde şehiriçi ulaşımda yetersiz kalmış gerekçesiyle kaldırılan tramvayın; bugünlerde ise trafik yoğunluğu azaltması için tekrar İzmir sokaklarına geri gelmesi için hazırlıklara başlanıldı bile…