‘Orta Gelir Tuzağı’ ndan Kurtulma Stratejileri

855 views
views

Ülkelerin düşük gelir düzeyinden ‘orta gelir’ düzeyine evrilmeleri kırsal ekonomideki işgücü fazlasının kent ekonomisine aktarılması yoluyla hızlı ve kolay bir biçimde gerçekleşmiştir. Bu süreçte düşük verimliliğe sahip olan tarım sektöründen görece verimliliğin daha yüksek olduğu hafif tüketim malları sanayilerine doğru emek transferi ülke ekonomilerinde hızlı bir verimlilik artışı yaratmış; yüksek karlar sağlayan bu üretkenlik artışı kent ekonomilerinde sermaye birikimini özendirmiş ve sermaye yoğunlaştıkça büyüme temposu ivme kazanmıştır. Ancak ülke ekonomileri ‘orta gelir’ düzeyine ulaştıklarında kırsal işgücü kaynaklarının azalmasına bağlı olarak sektörler arası kaynak aktarım süreci yavaşlamış, sermayenin karlılığında meydana gelen azalma üretkenlik artışını duraksatmış ve kentlerdeki ücret düzeyi yükselmiştir. Bu durum orta gelirli ülkelerin eskimiş teknolojilerle üretime devam etmelerinin ve bu yolla sermaye birikim oranını arttırarak üretkenlik artışı sağlamalarının pek mümkün olmadığı bir eşik olarak görülüyor ve ‘orta gelir tuzağı’ olarak yorumlanıyor. Orta gelir tuzağını değerlendirmek için 3 temel ölçüt kullanılmaktadır (Eichengreen vd., 2011):

  • Kişi başına gelir düzeyinin (2005 satın alma gücü paritesine göre) 16.000 dolara yükselmesi,
  • Kişi başına gelirin ABD düzeyinin %58’ ine ulaşması,
  • Ülke içinde imalat saniyinin toplam milli gelirin %23’ üne ulaşması.

Orta gelirli bir ülke konumundan yüksek gelirli bir ülke konumuna geçmek, düşük gelirli bir ülkeden orta gelirli bir ülke konumuna geçmeye göre daha zor bir süreçtir.

Kavramın Türkiye açısından sadece niceliksel bir eşiğin belirlenmesi ve bu eşiğin nasıl atlatılabileceği konularından ibaret basit bir nicelik egzersizi olmayacağı açıktır. Orta gelir tuzağından çıkış için bazı somut bileşenleri göz önünde bulundurmamız gerekir. Bunun için de bazı sorulara cevap aramamız gerekiyor: Hangi teknoloji ve hangi ürün deseni ile üretim süreci örgütlenmeli?

Sorumuzun teknoloji boyutunu ele alacak olursak; daha yüksek bir teknoloji ile üretim sürecini revize etme ancak merkezi karar biriminin uygulayacağı politikalarda değişikliğe gitmesi ile mümkün kılınacaktır. Özellikle Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’ nın daha yenilikçi, Ar-Ge ve innovasyona daha fazla destek veren bir yapıya dönüştürülmesiyle orta gelir tuzağından çıkma konusunda daha çabuk yol katedilecektir.

Hangi ürün deseni ile üretim gerçekleştirilmeli? Tabi her ülkenin ürün deseni coğrafi, iklimsel, sosyo-kültürel ve daha birçok nedenle değişiklik gösterir. Örneğin Türkiye’ nin ürün deseni yükte ağır pahada düşük malları üretmek biçimindedir. Bu durum gelir elastikiyeti düşük olan malları ihraç edip, gelir elastikiyeti yüksek olan malları ise ithal ederek dış ticaret açığımızın artmasına neden oluyor. Bu nedenle Türkiye katma değeri yüksek olan malları üretmeli ve bunları dünya pazarlarına ihraç etmeli.

Orta gelir tuzağından kurtulmak için daha birçok uygulama önerilebileceği gibi bunlarla nasıl bir eylem planı oluşturulacağı ve bu eylem planının başaralı olup olmayacağı uzun vadede kendisini gösterecektir.